rechtbank doet uitspraak in procedure over kosten van aftappen internetverkeer

Door Niels van Veen, 21 February 2007

De rechtbank Den Haag heeft de eis van XS4ALL tegen de Staat over het vergoeden van de kosten voor het aftapbaar maken van het netwerk afgewezen. XS4ALL had de zaak aanhangig gemaakt omdat zij het er niet mee eens is dat telecom- en internetaanbieders en hun klanten moeten opdraaien voor de kosten van dergelijke algemene opsporingsmiddelen. Meer informatie, waaronder het vonnis, is beschikbaar in de rubriek XS4ALL Nieuws.

Kamer wil verbod op kinderporno in Second Life

Door Niels van Veen, 21 February 2007

Bericht in NRC Handelsblad over wens van CDA, PvdA, SP en SGP om virtuele kinderporno op internet te verbieden.

Notice & Takedown

Door Niels Huijbregts, 21 February 2007

2 februari maakte XS4ALL een nieuwe klachtenprocedure bekend voor klachten over onrechtmatige content. De procedure voorziet in de mogelijkheid dat de provider NAW-gegevens (Naam-Adres-Woonplaats) van klanten bekendmaakt aan derden. Waarom bedenkt XS4ALL zo’n procedure?

XS4ALL heeft altijd het standpunt gehuldigd dat persoonsgegevens niet aan derden worden verstrekt, tenzij daartoe een wettelijke of rechterlijke verplichting bestaat. De nieuwe procedure maakt het mogelijk dat persoonsgegevens van klanten zonder tussenkomst van de rechter aan een klagende partij worden overgedragen. De procedure voorziet in een groot aantal criteria waaraan een klacht moet voldoen voordat het zover is, maar toch lijkt dit een verandering van standpunt van XS4ALL.

Internetrecht

Om te begrijpen hoe XS4ALL tot dit besluit is gekomen en waarom het een goed besluit is, moeten we terug in de tijd. Toen internet in Nederland geïntroduceerd werd, wist niemand precies hoe het juridisch in elkaar zat; er was geen internetrecht. Zaken die in het dagelijks leven niet mochten, mochten ook niet op internet. Maar wie er verantwoordelijk en aansprakelijk was, was bepaald onduidelijk. Internetgebruikers kunnen zich gemakkelijk hullen in anonimiteit: alleen hun IP-adres is te zien. De ISP is in zo’n geval meestal de enige partij die de ware identiteit kan achterhalen. Verzoeken tot NAW-verstrekking komen dus bij de ISP terecht, wanneer een klant zijn identiteit niet prijsgeeft. Is een ISP verantwoordelijk voor de inhoud van de website van een klant? Mag de ISP worden aangesproken op het gedrag van zijn klanten online? Moet een ISP ingrijpen als een klant iets doet dat niet mag? Of moet de ISP gewoon bekendmaken wie er achter een bepaald IP-adres zit, zodat de klacht direct aan de internetgebruiker gericht kan worden?

Na verloop van tijd is een aantal zaken in wetten geregeld. Bovendien is in rechtszaken jurisprudentie tot stand gekomen, die steeds meer duidelijkheid heeft gebracht over wat wel en niet kan, en waar ieders verantwoordelijkheden liggen. Jurisprudentie houdt in dat wanneer een rechter uitspraak doet in een bepaalde zaak, vergelijkbare zaken over het algemeen vergelijkbaar worden behandeld. Daardoor wordt steeds duidelijker wat de regels zijn. Ik zal een aantal van die rechtszaken en wetten hieronder kort bespreken.

Scientology vs Karin Spaink

Geheime teksten van de Amerikaanse sekte Scientology dienden in 1995 als bewijs in een rechtszaak in Amerika en waren daarom openbaar. Dankzij het internet, dat toen net sterk in opkomst was, werden de teksten razendsnel verspreid over de hele wereld. Publiciste Karin Spaink zette ze in 1996 op haar website bij XS4ALL om haar kritiek op de sekte kracht bij te zetten.

Scientology probeerde over de hele wereld de teksten van websites te laten verwijderen door zich te beroepen op het auteursrecht op de teksten en daagde ook Spaink en haar provider voor de rechter. De zaak heeft bijna 10 jaar geduurd en uiteindelijk werd in 2005 beslist dat de journalistieke vrijheid van Spaink en de informatievrijheid zoals beschreven in het EVRM, in dit geval zwaarder wegen dan het auteursrecht op de teksten van Scientology. XS4ALL, dat slechts technische faciliteiten verschaft om openbaarmaking van gegevens van anderen mogelijk te maken, kon geen inbreuk op het auteursrecht verweten worden.

Dat is een belangrijke uitspraak: de rechter vindt dat de provider alleen maar de bieder van technische faciliteiten is. Providers zijn dus niet aansprakelijk voor wat klanten op hun website zetten.

Richtlijn E-commerce

In 2000 werd de Europese Richtlijn E-commerce van kracht. Die regelt veel over elektronische handel en stelt onder andere dat providers onder bepaalde voorwaarden aansprakelijk gesteld kunnen worden voor het voortduren van een onrechtmatigheid op websites van hun klanten. Een hostingprovider moet na een klacht over materiaal van een klant zelf beoordelen of dat materiaal illegaal is. Als dat zo is moet de toegang tot het materiaal direct worden geblokkeerd, zonder tussenkomst van de rechter. Dit principe wordt Notice & Takedown genoemd: de provider wordt op de hoogte gesteld en haalt het materiaal weg. Als de provider dat niet doet, is hij aansprakelijk.

De provider speelt hierdoor een belangrijke rol in het bepalen wat wel en niet gezegd kan worden op internet. Providers willen natuurlijk voorkomen dat ze aansprakelijk gesteld worden. Daardoor bestaat het risico dat de provider te snel de conclusie zal trekken dat informatie geblokkeerd moet worden, zoals een onderzoek van Bits of Freedom in 2004 liet zien. Dit kan grote gevolgen hebben voor de vrijheid van meningsuiting op internet. Wel is het zo dat de provider pas actie hoeft te ondernemen wanneer er een klacht is: providers hoeven niet zelf actief te speuren naar onrechtmatig materiaal.

Deutsche Bahn vs XS4ALL

In 1996 werden Duitse internetproviders door de overheid gedwongen, de website van XS4ALL-klant Radikal te blokkeren. Destijds werd fel geprotesteerd tegen transporten van kernafval via de Duitse spoorwegen en op de site van Radikal stond uitgelegd hoe de transporten door sabotage vertraagd of tegengehouden konden worden. In 2002 eiste Deutsche Bahn (DB), de Duitse spoorwegmaatschappij, dat XS4ALL de informatie zou verwijderen. XS4ALL meende dat de informatie niet onmiskenbaar onrechtmatig was; de informatie stond er al jaren zonder problemen en de papieren versie van de informatie was in Nederland niet verboden. DB stapte naar de rechter, die besliste dat het materiaal wel degelijk onrechtmatig was en dus moest worden verwijderd. XS4ALL had bovendien onrechtmatig gehandeld door het materiaal niet direct te verwijderen toen DB dat vroeg.

Ook die uitspraak is belangrijk: de rechter stelde de terughoudendheid van XS4ALL niet op prijs: de website was erop gericht schade en slachtoffers te maken en XS4ALL had het materiaal direct, dus zonder tussenkomst van de rechter, moeten verwijderen.

Pessers vs Lycos

In 2003 spande postzegelhandelaar en advocaat Pessers een zaak aan tegen provider Lycos. Op een site van Lycos stond dat Pessers een oplichter was. Onterecht, vond Pessers. Hij eiste dat de teksten verwijderd werden en hij wilde bovendien naam en adres van degene die de teksten op internet gezet had. De teksten op de website werden weggehaald en vervangen door Site removed to avoid legal actions!!. Lycos weigerde de NAW-gegevens van zijn klant te onthullen omdat de gegevens op de betreffende site niet zonder twijfel onrechtmatig waren. Het leek een welles-nietes zaak waarin Lycos onmogelijk kon bepalen wie gelijk had. Bovendien vond Lycos dat de privacy van zijn klant belangrijker was dan het belang van Pessers. De zaak is uiteindelijk voor de Hoge Raad in het voordeel van Pessers beslecht: alle argumenten van Lycos werden door de Hoge Raad van tafel geveegd en Lycos moest de NAW-gegevens van zijn klant bekendmaken aan de klager. Volgens de Hoge Raad had Lycos de persoonsgegevens bekend moeten maken, ookal twijfelde Lycos of de klacht wel terecht was omdat het aannemelijk was dat de mogelijkheid bestond dat die informatie onrechtmatig was.

Deze uitspraak heeft belangrijke gevolgen: Ookal kan een provider niet beoordelen of een klacht terecht is, hij zal door deze uitspraak toch persoonsgegevens moeten verstrekken wanneer het mogelijk is dat de klager gelijk zou kunnen hebben. De klager heeft de NAW-gegevens van de beklaagde nodig om de zaak aan de rechter te kunnen voorleggen en soms is er geen andere mogelijkheid om aan die gegevens te komen dan via de provider. De klager heeft het recht zijn zaak voor de rechter te kunnen brengen en dus moet de provider meewerken, mits aan bepaalde voorwaarden is voldaan, redeneerde de Hoge Raad. De provider hoeft niet pas actie te ondernemen wanneer sprake is van onmiskenbare onrechtmatigheid, maar al wanneer iets mogelijk onrechtmatig is.

De provider kan niet van de klager verlangen dat die eerst naar de rechter stapt. Als de provider niet meewerkt, kan hij in strijd met de maatschappelijke zorgvuldigheid handelen, wat zou betekenen dat de provider zelf onrechtmatig handelt.

Brein

Brein, de piratenjager van de entertainment-industrie in Nederland, was in zijn nopjes met de uitspraak. Het was gemakkelijker geworden, NAW-gegevens van inbreukmakers op auteursrechtelijk beschermde werken te bemachtigen. Brein hoefde slechts aan de ISP aannemelijk te maken dat ze een zaak hadden, niet dat ze die zaak zouden winnen. Twee providers, UPC en KPN, probeerden het tij nog te keren in twee zaken over torrentsites en weigerden Brein de NAW-gegevens te geven. In beide zaken was de uitspraak van de rechter duidelijk: de providers moesten de NAW-gegevens bekendmaken. In navolging van de uitspraak in de zaak Pessers - Lycos vond de rechter daarbij niet dat de klager moest kunnen aantonen dat zijn klacht terecht was: de provider moest gewoon met de NAW-gegevens over de brug komen zodat Brein de mogelijkheid had de zaken tegen de torrentsites voor de rechter te brengen.

Voor de volledigheid moet nog gemeld worden dat Brein al eerder een zaak had aangespannen tegen een aantal ISP’s, waarbij de NAW-gegeven van klanten niet hoefden worden overlegd omdat de bewijsvergaring van Brein niet in orde was. Brein krijgt dus niet zomaar vrij spel, de organisatie moet van de rechter wel uiterst zorgvuldig te werk gaan.

Lang verhaal

Zoals gezegd belooft XS4ALL geen NAW-gegevens van haar klanten ter beschikking te stellen aan derden zonder rechterlijk bevel. Het bovenstaande is een lang verhaal dat er uiteindelijk op neerkomt dat die houding niet te handhaven is: Providers zijn aansprakelijk als het gaat om materiaal dat onmiskenbaar onrechtmatig is, de provider moet daarover zelf oordelen. In de zaak-Deutsche Bahn vond de rechter al dat de provider onjuist had geoordeeld en veel te terughoudend was geweest en bij Pessers-Lycos werd besloten dat van onmiskenbare onrechtmatigheid helemaal geen sprake hoeft te zijn: de provider moet gewoon meewerken. Weigering betekent zelfs dat de provider zelf mogelijk onrechtmatig handelt.

De rechter weegt niet precies af welke belangen er spelen en wie er precies gelijk heeft, hij oordeelt gewoon dat, mits zorgvuldig gehandeld wordt, de klager in staat moet zijn een zaak aan te spannen en daarom moet kunnen beschikken over NAW-gegevens. Het heeft geen zin, dergelijke zaken opnieuw voor de rechter te laten komen. Om nou te voorkomen dat dat zou betekenen dat alle NAW-gegevens op het eerste verzoek van een willekeurige klager moeten worden overgedragen, heeft XS4ALL de nieuwe procedure in het leven geroepen.

De procedure stelt de klant op de hoogte van een klacht, voordat XS4ALL zich in de zaak verdiept. Klanten weten dus direct dat iemand een klacht over hen heeft ingediend. Hierdoor kan een klant zelf verantwoordelijkheid nemen en besluiten de informatie al dan niet weg te halen. Dat kan onnodige juridische procedures voorkomen en het maakt de kans kleiner, dat XS4ALL gedwongen wordt, persoonsgegevens van klanten bekend te maken.

Wanneer de klacht op die manier niet opgelost wordt, zal XS4ALL zich verdiepen in het probleem. Ze zal zich daarbij baseren op bestaande uitspraken van de rechter in soortgelijke gevallen. Wanneer de zaak te complex is, kan XS4ALL de hulp inroepen van een onafhankelijke commissie van deskundigen. Doordat uitspraken van de rechter als leiddraad worden genomen, is het mogelijk dat XS4ALL zal besluiten, NAW-gegevens bekend te maken aan de klager; maar dus alleen wanneer de rechter dat in een soortgelijk geval eerder zo bepaald heeft. Het is in zo’n geval niet mogelijk, de klager eerst langs de rechter te sturen want dat zou inhouden dat XS4ALL onzorgvuldig en dus onrechtmatig handelt.

Privacy

In discussies op Tweakers en andere sites klinkt de vrees dat het gedaan is met de privacy bij XS4ALL. Dat is niet zo; ik denk zelfs dat de privacy van klanten door de procedure zekerder is gesteld. Het feit dat je op internet relatief anoniem te werk kunt gaan, geeft je natuurlijk niet het recht de wet te breken. Wanneer iemand van mening is dat je dat toch doet, wordt je daarvan op de hoogte gesteld. Dat gebeurt voordat er een rechter aan te pas komt en dat is maar goed ook: zo heb je de mogelijkheid je te verweren of je fout te herstellen, voordat een rechter bepaalt dat je NAW-gegevens bekend moeten worden gemaakt. Mocht het ooit zover komen dat XS4ALL besluit NAW-gegevens bekend te maken, dan betekent dat dat de betreffende klant zelf al voldoende mogelijkheden heeft gehad om dat te voorkomen.

Een bijdrage van Niels Huijbregts

Niels werkt op de afdeling Public Affairs van XS4ALL als woordvoerder.

Second Life-hype terecht maar om verkeerde reden

Door Niels van Veen, 21 February 2007

Bijdrage van David Nieborg op De Nieuwe Reporter. Hij schrijft dat de berichtgeving over Second Life alle kenmerken heeft van een mediahype, maar dat zelden wordt stilgestaan bij de achterliggende reden waarom Second Life zo’n unieke dienst is.

Web 2.0 … The Machine is Us/ing Us

Door Mieke van Heesewijk, 21 February 2007

Een goed filmpje dat in 4 minuten op een mooie en zeer inzichtelijke manier
weergeeft wat web 2.0 is: