¡Viva la Creación!

Door Niels Huijbregts, 27 August 2007

Mensen hebben altijd de behoefte gehad, zich uit te drukken. Ze beschilderden grotten, leerden zichzelf schrijven. Mensen willen gehoord en gezien worden. Daarom maken ze van alles en nog wat en laten zich daarbij inspireren door van alles en nog wat. Bijvoorbeeld door elkaar.

Sinds de grotschilderingen is de mensheid bezig een enorme collectie culturele uitingen op te bouwen. Nieuwe werken worden continu toegevoegd, voortbouwend op eerdere werken en ideeën. Inspiratie komt meestal uit wat je ziet en hoort, en wat je ziet en hoort bestaat vaak uit wat anderen maken en doen. Zo krijg je Muziek gebaseerd op schilderijen, schilderijen gebaseerd op games, foto’s gebaseerd op verhalen, films gebaseerd op politiek, cartoons gebaseerd op religie, enzovoorts.

Iets maken is voor een deel na-apen. Niet door iets van iemand over te nemen en het als je eigen idee te verkopen, maar door iets van jezelf toe te voegen aan iets dat al bestond. Door bestaande dingen samen te voegen en zo iets nieuws te creëren.

Nu in rap tempo alles op internet gezet wordt, raakt die enorme kunstcollectie van de mensheid steeds beter ontsloten. De hoeveelheid werken van anderen waar we toegang toe hebben is duizelingwekkend. Er was nog nooit zoveel inspiratie beschikbaar. Nooit eerder konden creatieve processen zo bloeien als nu. Internet biedt toegang tot inspiratie en met allerlei hippe web 2.0 diensten biedt het iedereen de mogelijkheid, nieuwe werken snel met anderen te delen. Anderen die op hun beurt geïnspireerd raken en nieuwe werken maken. Artiesten en hun fans hebben direct contact, fans worden op hun beurt artiesten en artiesten fans. Kunst en cultuur zijn in een ware stroomversnelling terechtgekomen.

Dat is geweldig. Want culturele groei leidt tot nieuwe ideeën en innovatie. En die nieuwe ideeën en innovaties zijn precies wat we nodig hebben. Het is waar onze kennismaatschappij op draait, dus al deze ontwikkelingen zijn uitstekend voor de economie.

Het klinkt allemaal heel aardig, maar in de praktijk blijkt er een hardnekkige hobbel in dit creatieve proces te zitten. Eigenlijk mag het helemaal niet, iemands werk overnemen en er iets nieuws van maken. Dat mag alleen als je schriftelijke toestemming van de auteur hebt, of als die auteur al 70 jaar dood is. Dat komt door het auteursrecht. Daarin staat dat alle rechten van elk werk automatisch zijn voorbehouden aan de maker. Dat betekent dat je rechten beschermd worden zonder dat je iets hoeft te doen. Je hoeft geen patent aan te vragen op je liedje of schilderij. Het is automatisch van jou.

Da’s mooi, maar er zit een groot nadeel aan: ‘alle rechten voorbehouden’ is wel erg streng. Het houdt in dat je je , als je geïnspireerd raakt door iets dat je hoort of ziet, telkens moet afvragen of dat wel mag. En dat belemmert de creativiteit. Want creativiteit wil helemaal niet onderbroken worden door juridische vraagstukken. Creativiteit wil creëren.

Die belemmering is gelukkig niet altijd nodig. Sommige van al die voorbehouden rechten wil je misschien helemaal niet zo nodig voorbehouden. Het recht op het draaien van jouw liedje in een café, of het recht van het vertonen van je film op school, of het recht op het gebruiken van je foto’s voor een website. Steeds meer creatieven vinden dat ze beter af zijn zonder al die rechten voor te behouden. Omdat ze bekender worden als hun liedjes in een café worden gedraaid. Of omdat ze het leuk vinden dat schoolkinderen iets leren van hun films. Of omdat ze zich gevleid voelen als iemand anders hun foto’s wil gebruiken op een website. Daarom doen steeds meer creatieven van tevoren afstand van een deel van hun rechten, door te kiezen voor een Creative Commons licentie. Ze staan bijvoorbeeld van tevoren alvast toe dat anderen hun werken remixen of verder verspreiden.

Maar hoe kun je nou als creatieve held flexibel omgaan met je rechten, zonder dat iedereen er meteen met je werk vandoor gaat? Helden moeten immers ook eten. Daarover discussiëren we op 27 september, op PICNIC’07 in een salon en we vieren de creatie met een prijsvraag en een groot feest onder de titel ¡Viva la Creación!

Iedereen is welkom, al is het aantal kaarten beperkt. We gaan in discussie met Creative Commons Nederland, Cory Doctorow en allerlei artiesten en we gaan feesten met Joost van Bellen (Meubelstukken), Uffie & Feadz en Bas Kosters. Details volgen nog, hou onze nieuwsberichten in de gaten!

Een bijdrage van Niels Huijbregts

Niels werkt op de afdeling Public Affairs van XS4ALL als woordvoerder.