Minister wil downloaden verbieden

Door Niels Huijbregts, 03 September 2007

In een column op Nu.nl schrijft advocaat Christiaan Alberdingk Thijm over het einde van de thuiskopie.

Downloaden mag in Nederland, ongeacht of de bron legaal is of niet. In antwoord op kamervragen daarover zei minister van Justitie Hirsch Ballin echter dat hij overweegt een einde te maken aan de Nederlandse wetsbepaling die het downloaden uit illegale bron toestaat.

Eigen schuld, zegt Alberdingk Thijm. Hadden we maar niet moeten protesteren toen stichting De Thuiskopie vorig jaar een heffing op MP3-spelers wilde introduceren. Als we daar toen niet moeilijk over hadden gedaan, hadden we gewoon door kunnen downloaden.

Van kopijrecht naar auteursrecht

Door Arnoud Engelfriet, 03 September 2007

Hoe kun je geld verdienen met content, zonder je krampachtig aan het copyright vast te klampen? Als jurist moet ik dit vast een ongepaste vraag vinden. Auteursrecht is een wettelijk geregeld monopolie. De auteur heeft de beslissing over wat er met zijn werk gebeurt. Inbreuk is piraterij en schandalig. Zo staat het in de wet. Nou ja behalve dat ’schandalig’ dan. Dus hoezo auteursrecht loslaten? Straks gaan we zeker ook eigendom afschaffen!

Maar nee, zo’n jurist ben ik niet. Toch heb ik moeite met de vraag. Dat komt vooral door de impliciete aanname dat we een keuze moeten maken: of we blijven bij het copyright zoals we dat nu kennen, of we gooien de auteurswet overboord. Ik zou de vraag niet zo zwart-wit willen zien. Afschaffen van de auteurswet is nergens voor nodig. Auteursrecht is een goed idee, maar het moet wel worden aangepast aan het internet-tijdperk. We moeten vooral af van het idee dat “copyright hebben” betekent “de volledige controle hebben over je werk”.

Volledige controle? Jazeker. De auteurswet kent auteurs drie categorieën rechten toe. Met het recht op verveelvoudiging heeft de rechthebbende zeggenschap over iedere kopie die wordt gemaakt. Hij kan ook iedere openbaarmaking, ieder aanbieden aan het publiek, controleren. Of dat nu via publicatie van een kopie gebeurt of niet. Voorlezen op de radio of een vertolking op televisie is een openbaarmaking en vereist toestemming. Als laatste zijn er nog de zogeheten morele rechten. Deze gaan over de artistieke integriteit van het werk. Een auteur heeft recht op naamsvermelding, en kan zich verzetten tegen “verminking” van zijn werk, zelfs als hij toestemming heeft gegeven tot wijziging. Architecten maken nog wel eens gebruik van dit recht als de eigenaar van een door hen ontworpen gebouw probeert lelijke zonwering op te hangen.

Met al die rechten kan de auteur vérgaande controle uitoefenen over het werk. Als dat te ver gaat, verzint de wetgever een uitzondering. Zo zijn bijvoorbeeld het citeren of de kopie voor eigen gebruik geen inbreuk op het auteursrecht.

Nu kunnen we natuurlijk uitzonderingen blijven verzinnen, maar dat schiet niet op. We moeten terug naar de basis, waarom hebben we auteursrecht, en hoe zou auteursrecht er uit moeten zien nu we internet als distributie-/publicatiemedium hebben?

Juristen vergeten het nog wel eens, maar auteursrecht is niets meer of minder dan een juridisch vastgelegd businessmodel. Creative money verdien je door het verkopen van kopietjes, zo is het idee. Een langspeelplaat, een boek, een krant of een tijdschrift. Om dat model te ondersteunen, regelt de auteurswet dat het maken van een kopie verboden is zonder toestemming. Later werd dat uitgebreid naar radio en televisie, maar het model bleef hetzelfde. Toestemming per kopie, en betalen per kopie. Of het nu een tastbare kopie is of een ontastbare.

Tegenwoordig kan een auteur net zo goed via Internet kopietjes verkopen. Kopie is kopie, of het nu op papier is of als serie bits door een koperdraadje. En ook op internet wordt werk aangeboden aan het publiek. Inderdaad, wat dat betreft is er weinig veranderd. Toch is er nu een wezenlijk verschil.

De onuitgesproken maar cruciale aanname bij de auteurswet is namelijk dat het de tussenpersoon is die de bescherming nodig heeft. Niet zo gek gezien het tijdperk waarin de auteurswet is opgesteld. Drukkerijen en platenperserijen zijn duur, en het zetten van drukwerk of het opnemen van muziek of films ook. Een tussenpersoon zal zo’n investering niet snel doen als zijn werk valse concurrentie krijgt.En die was er nogal wat in die tijd. De tussenpersoon wilde graag juridische bescherming, en kreeg die door het kopijrecht. Later kregen de radio- en televisiemaatschappijen dat openbaarmakingsrecht om ook de niet-tastbare verspreiding te kunnen controleren.

Het auteursrecht zoals we dat nu kennen, is dus volledig gefocust op de tussenpersoon. Die verdient de bescherming vanwege zijn cruciale rol in het naar de markt brengen van werken. En dat was zeker waar - tot het internet-tijdperk. We hebben nu de mogelijkheid om de tussenpersoon te elimineren. Verspreiding van werken kan prima zonder drukkerij, platenmaatschappij of uitgever. Natuurlijk zullen tussenpersonen belangrijk blijven, maar zij zullen meer als redactie, verzamelaar of bloemlezer functioneren dan als uitgever. En daar hebben zij geen auteursrecht voor nodig.

De vraag moet dus niet zien, hoe verdien je geld zonder je aan je auteursrecht vast te klampen, maar hoe verdien je creative money, en waar heb je dan nog juridische bescherming nodig. Dat kan dan in een nieuwe auteurswet worden vastgelegd.

Bij zo’n nieuwe auteurswet zullen in ieder geval vooral de morele rechten veel belangrijker worden. Nu hoor je maar zelden auteurs protesteren over naamsvermelding of optreden tegen “verminking”, omdat ze de controle hebben over wie hun werk hergebruikt of aanpast. Als kopiëren, verspreiden en hergebruik in principe toegestaan worden, dan wordt het kunnen bewaken van de reputatie van de maker essentieel. De auteur moet dus zeggenschap hebben en houden over de naamsvermelding. Ook het recht om op te treden tegen “verminking” zal belangrijk worden. Dat tast immers direct de reputatie van de maker aan. En wat te denken van hergebruik op een plek waar de auteur zich niet mee wenst te associeren? Ook dat is via de morele rechten te regelen. Zo komt de persoon en de reputatie van de auteur centraal te staan.

En het mooie daarvan is dat we dan echt een auteurswet hebben in plaats van een kopijrecht-regeling.

Een bijdrage van Arnoud Engelfriet

Arnoud Engelfriet is internetjurist en octrooigemachtigde. Hij beheert www.Iusmentis.com met meer dan 350 artikelen over intellectueel eigendom, internetrecht en technologie. Arnoud blogt nu ook op blog.iusmentis.com.