Van kopijrecht naar auteursrecht

Door Arnoud Engelfriet, 03 September 2007

Hoe kun je geld verdienen met content, zonder je krampachtig aan het copyright vast te klampen? Als jurist moet ik dit vast een ongepaste vraag vinden. Auteursrecht is een wettelijk geregeld monopolie. De auteur heeft de beslissing over wat er met zijn werk gebeurt. Inbreuk is piraterij en schandalig. Zo staat het in de wet. Nou ja behalve dat ’schandalig’ dan. Dus hoezo auteursrecht loslaten? Straks gaan we zeker ook eigendom afschaffen!

Maar nee, zo’n jurist ben ik niet. Toch heb ik moeite met de vraag. Dat komt vooral door de impliciete aanname dat we een keuze moeten maken: of we blijven bij het copyright zoals we dat nu kennen, of we gooien de auteurswet overboord. Ik zou de vraag niet zo zwart-wit willen zien. Afschaffen van de auteurswet is nergens voor nodig. Auteursrecht is een goed idee, maar het moet wel worden aangepast aan het internet-tijdperk. We moeten vooral af van het idee dat “copyright hebben” betekent “de volledige controle hebben over je werk”.

Volledige controle? Jazeker. De auteurswet kent auteurs drie categorieën rechten toe. Met het recht op verveelvoudiging heeft de rechthebbende zeggenschap over iedere kopie die wordt gemaakt. Hij kan ook iedere openbaarmaking, ieder aanbieden aan het publiek, controleren. Of dat nu via publicatie van een kopie gebeurt of niet. Voorlezen op de radio of een vertolking op televisie is een openbaarmaking en vereist toestemming. Als laatste zijn er nog de zogeheten morele rechten. Deze gaan over de artistieke integriteit van het werk. Een auteur heeft recht op naamsvermelding, en kan zich verzetten tegen “verminking” van zijn werk, zelfs als hij toestemming heeft gegeven tot wijziging. Architecten maken nog wel eens gebruik van dit recht als de eigenaar van een door hen ontworpen gebouw probeert lelijke zonwering op te hangen.

Met al die rechten kan de auteur vérgaande controle uitoefenen over het werk. Als dat te ver gaat, verzint de wetgever een uitzondering. Zo zijn bijvoorbeeld het citeren of de kopie voor eigen gebruik geen inbreuk op het auteursrecht.

Nu kunnen we natuurlijk uitzonderingen blijven verzinnen, maar dat schiet niet op. We moeten terug naar de basis, waarom hebben we auteursrecht, en hoe zou auteursrecht er uit moeten zien nu we internet als distributie-/publicatiemedium hebben?

Juristen vergeten het nog wel eens, maar auteursrecht is niets meer of minder dan een juridisch vastgelegd businessmodel. Creative money verdien je door het verkopen van kopietjes, zo is het idee. Een langspeelplaat, een boek, een krant of een tijdschrift. Om dat model te ondersteunen, regelt de auteurswet dat het maken van een kopie verboden is zonder toestemming. Later werd dat uitgebreid naar radio en televisie, maar het model bleef hetzelfde. Toestemming per kopie, en betalen per kopie. Of het nu een tastbare kopie is of een ontastbare.

Tegenwoordig kan een auteur net zo goed via Internet kopietjes verkopen. Kopie is kopie, of het nu op papier is of als serie bits door een koperdraadje. En ook op internet wordt werk aangeboden aan het publiek. Inderdaad, wat dat betreft is er weinig veranderd. Toch is er nu een wezenlijk verschil.

De onuitgesproken maar cruciale aanname bij de auteurswet is namelijk dat het de tussenpersoon is die de bescherming nodig heeft. Niet zo gek gezien het tijdperk waarin de auteurswet is opgesteld. Drukkerijen en platenperserijen zijn duur, en het zetten van drukwerk of het opnemen van muziek of films ook. Een tussenpersoon zal zo’n investering niet snel doen als zijn werk valse concurrentie krijgt.En die was er nogal wat in die tijd. De tussenpersoon wilde graag juridische bescherming, en kreeg die door het kopijrecht. Later kregen de radio- en televisiemaatschappijen dat openbaarmakingsrecht om ook de niet-tastbare verspreiding te kunnen controleren.

Het auteursrecht zoals we dat nu kennen, is dus volledig gefocust op de tussenpersoon. Die verdient de bescherming vanwege zijn cruciale rol in het naar de markt brengen van werken. En dat was zeker waar - tot het internet-tijdperk. We hebben nu de mogelijkheid om de tussenpersoon te elimineren. Verspreiding van werken kan prima zonder drukkerij, platenmaatschappij of uitgever. Natuurlijk zullen tussenpersonen belangrijk blijven, maar zij zullen meer als redactie, verzamelaar of bloemlezer functioneren dan als uitgever. En daar hebben zij geen auteursrecht voor nodig.

De vraag moet dus niet zien, hoe verdien je geld zonder je aan je auteursrecht vast te klampen, maar hoe verdien je creative money, en waar heb je dan nog juridische bescherming nodig. Dat kan dan in een nieuwe auteurswet worden vastgelegd.

Bij zo’n nieuwe auteurswet zullen in ieder geval vooral de morele rechten veel belangrijker worden. Nu hoor je maar zelden auteurs protesteren over naamsvermelding of optreden tegen “verminking”, omdat ze de controle hebben over wie hun werk hergebruikt of aanpast. Als kopiëren, verspreiden en hergebruik in principe toegestaan worden, dan wordt het kunnen bewaken van de reputatie van de maker essentieel. De auteur moet dus zeggenschap hebben en houden over de naamsvermelding. Ook het recht om op te treden tegen “verminking” zal belangrijk worden. Dat tast immers direct de reputatie van de maker aan. En wat te denken van hergebruik op een plek waar de auteur zich niet mee wenst te associeren? Ook dat is via de morele rechten te regelen. Zo komt de persoon en de reputatie van de auteur centraal te staan.

En het mooie daarvan is dat we dan echt een auteurswet hebben in plaats van een kopijrecht-regeling.

Een bijdrage van Arnoud Engelfriet

Arnoud Engelfriet is internetjurist en octrooigemachtigde. Hij beheert www.Iusmentis.com met meer dan 350 artikelen over intellectueel eigendom, internetrecht en technologie. Arnoud blogt nu ook op blog.iusmentis.com.

Reacties

Commentaar is gesloten

  1. Jochem 5 September, 2007 12:37:18

    Je zegt: “auteursrecht is niets meer of minder dan een juridisch vastgelegd businessmodel”. Dat een businessmodel juridisch wordt onderbouwd, kan ik nog wel begrijpen. Maar dat lijkt me dan toch vooral een civiele aangelegenheid. Hoe heeft het in vredesnaam kunnen gebeuren dat het strafrecht is ingezet voor het behartigen van zakelijke belangen?

  2. Louis 7 September, 2007 20:42:56

    Ik zal eerst antwoord geven op de vraag van Jochem. Auteursrecht is gebaseerd op de auteurswet van 1912 en toen was er nog geen onzin als iets van een businessmodel. Waar het wel om draaide in deze wet was en is het nog steeds: eigendom. En aangezien diefstal van een eigendom strafbaar is, is het geen civiele zaak maar terecht een strafzaak.
    Echter in tegenstelling tot een normaal eigendom is een intellectueel eigendom ook beschermd tegen misbruik in een verkeerde context en tegen het verminken van dit eigendom.
    Maar als er een nieuw intellectueel eigendom ontstaat mag er in bepaalde gevallen wel veranderingen in het origineel worden aangebracht.
    En dan wil ik ook nog reageren op Arnaud wat betreft het aanpassen van de auteurswet. In de jaren 70 van de vorige eeuw was deze wet reeds aan een grote verandering toe en ik ben een blauwe maandag betrokken geweest bij een team dat al zeker tien jaar met een nieuwe wet bezig was. Let wel: ook toen al en in die periode was er niet eens internet.
    Het zal leuk zijn als we over vijf jaar een eeuwfeest vieren met de volledig nieuwe auterswet van 2012. Helaas denk ik dat dit een ijdele hoop is. Toch wil ik een voorzetje geven: laat de nieuwe auteurswet een echte auteurswet zijn en laat het privacybeleid uitsluitend in de privacywetgeving geregeld worden. Dit deel wordt dan in ieder geval overzichtelijker.

  3. Arnoud Engelfriet 7 September, 2007 22:36:12

    In 1912 werden er geen zaken gedaan? Kom nou. Er is niet voor niets gekozen voor bescherming van verveelvoudiging en openbaarmaking. Die rechten waren nodig voor een fatsoenlijke exploitatie van werken; ze boden de bescherming tegen de roofkopie.

    Zie Kabel’s _De onnavolgbare nagevolgd_.
    http://www.ivir.nl/publicaties/kabel/onnavolgbare_nagevolgd_spoorbundel.pdf
    “Ricketson12 meldt dat de meeste landen in de XIXe eeuw piraterij van buitenlandse
    boeken als normaal beschouwden en zeker niet als immoreel of
    oneerlijk. Integendeel: in de meeste landen werd piraterij juist als wettelijk
    gewaarborgde eerzame handel beschouwd, die bijdroeg aan de verspreiding
    van kennis en verlichting voor de natie en die ook veel goedkoper was
    dan het aanschaffen van de boeken bij de oorspronkelijke uitgever.”

    En daar ging het om: piraterij, roofdrukken, valse concurrentie - oneerlijke handelspraktijken dus. Pure economie. Niks kermende auteurs die op tochtige zolderkamers hun meesterwerk proberen te voltooien terwijl beneden hun dertig in lompen gehulde kinderen sterven van de honger.

    “Intellectueel eigendom” is een van de knapste marketingslogans van de afgelopen honderd jaar.

    Arnoud (ja, met o-u)

  4. Louis 8 September, 2007 10:50:21

    Beste Arnoud, ik had het stuk niet voor mij toen ik het commentaar schreef anders had ik beslist je naam juist geschreven.
    Wat ik beslist niet schreef was dat er geen zaken werden gedaan. Met dat er geen businessmodel was bedoelde ik dat het niet op wetenschappelijke grondvesten werd gebaseerd zoals nu. En hier komt ook de marketing om de hoek kijken. In die periode begon je een onderneming. Niks businessplan maar gewoon natte vingerwerk.
    En wat betreft de opmerking dat in de 19e eeuw in veel landen piraterij als normaal werd beschouwd kan ik alleen maar opmerken dat de auteurswet uitsluitend in Nederland kracht van wet bezat. Dit blijkt wel uit het feit dat in de 20e en in de huidige eeuw er nog steeds landen zijn waar het intellectuele eigendom niet beschermd is.
    En als je intellectueel eigendom een marketingslogan noemt, wil ik weten onder welk van de “p” ’s dit valt. Voor mij is het altijd niets meer dan een gegeven geweest.
    Oh, voordat ik het vergeet: ik zat aan het begin van de ketting en met de auteurswet in de hand konden wij de tussenliggende schakels ter verantwoording roepen. Ik bedoel dat het niet altijd de laatste schakel in het proces was dat misbruik maakte van andermans kunsten.

    Louis (ook met o-u)

  5. Arnoud Engelfriet 8 September, 2007 12:10:41

    Nederland was een van de laatste Europese landen die auteurswetgeving invoerde. De vorige wet hebben we, samen met andere aandenkens aan Napoleon, begin 19e eeuw afgeschaft. Pas na grote druk vanuit de rest van Europa -jaren na de aanname van Berne in 1886- hebben wij een auteurswet ingevoerd.

    Bij die wet draaide het absoluut niet om eigendom, zoals jij schrijft. Hugenholtz citeert uit het preadvies van 1877 over de vraag of er een auteurswet moet komen: “…er is geen rechtsbeginsel dat de Staat kan nopen schrijvers en kunstenaars de rechten van hun arbeid te verzekeren.”
    http://www.ivir.nl/publicaties/hugenholtz/preadvies.doc

    Dat natte-vingerwerk klopt wel. Zes jaar na de auteurswet hadden bedrijven nog geen idee over hoe je offreert inzake auteursrecht. Daarom kocht Cohen de knecht van zijn concurrent Lindenbaum om trouwens. Hadden ze kaas verkocht, dan was dat nergens voor nodig geweest.

    De kreet “intellectueel eigendom” is nieuwer dan je zou denken. In de 18e en 19e eeuw noemde men het beestje bij de naam: monopolies of rechten. Pas begin 20e eeuw kwam dat eigendomsdenken om de hoek kijken. Als eigendomsdenken de grondslag was geweest, waarom staat dat dan niet in Parijs of Berne? Waarom wordt die kreet pas vanaf de jaren zeventig van de 20e eeuw gebruikt?
    http://cyber.law.harvard.edu/property99/history.html#n105
    Dat hele artikel is zeer de moeite van het lezen waard trouwens.

    De term promoot (de derde P, jaja) een bepaalde visie op auteursrecht, octrooien, merken en andere rechten. Ze worden allemaal op een grote hoop gegooid, terwijl er toch bar weinig overeenkomst is tussen een auteursrecht en een merk, om eens wat te noemen. Die grote hoop maakt het eenvoudiger om bijvoorbeeld te pleiten voor sterkere bescherming, want eigendom moet toch beschermd worden?

    Dat gaat zelfs zo ver dat het kopiëren van CD’tjes met muziek gelijk gesteld wordt aan overvallen van schepen op volle zee, het vermoorden van de bemanning en het stelen van de lading.

    Arnoud
    (die daarom zijn site geen intellectueeleigendom.nl noemde maar Ius mentis)

  6. Louis 9 September, 2007 16:43:42

    Dat Nederland één van de laatste landen binnen Europa was die de auteurswet invoerde zal wel niemand verbazen. Wij zijn altijd voor vrije handel geweest (als het ons uitkomt).

    Maar het preadvies is reeds in 1877 uitgebracht en ik kan het mij niet voorstellen dat er tussen dit advies en het invoeren van de uiteindelijke wet geen nieuwe inzichten waren. Maar misschien heb ik wel teveel vertrouwen in de politiek, ha, ha.
    En als de wetgever de bescherming van de verspreider van het werk voor ogen had, waarom werd deze wet de auteurswet genoemd?

    Ik verwachtte wel dat de promotie als marketinginstrument zou worden aangevoerd, maar ik vind dat dit alleen voor het merk geldt omdat dit juist hiervoor gemaakt, ontworpen is. Al het andere is volgens mij niet meer dan de P van product, dat de P van promotie nodig heeft om het te verkopen.
    En sommige werken kunnen zelfs in dezelfde vorm niet verspreid worden omdat zij uniek zijn. Ik denk hierbij aan architectuur en beeldende kunst.

    En het gelijkstellen van het kopiëren van CD’tjes met het overvallen van schepen gaat volgens mij niet verder dan de naam die er aan gegeven wordt: PIRATERIJ.
    Alhoewel er wel een verschil is tussen kopiëren voor commerciële doeleinden, het kopiëren voor jezelf en het beschikbaar stellen van materiaal om het te kopiëren.

    Ook het beschermen van een merk tegen namaak kan ik begrijpen. Over het algemeen is de kwaliteit van het namaakmerk minder. En sommige merken hebben al genoeg problemen om de “hoge” kwaliteit van de door henzelf vervaardigde producten te bewaken.

    Louis

  7. Paul 9 September, 2007 18:00:10

    Zelf ben ik auteur, en ik heb daardoor het een en ander van de stichting Lira ontvangen. Toch vind ik dat het idee auteursrecht zo langzamerhand als een strop om onze nek is komen te hangen. Een typisch voorbeeld: de EU garandeerd iedere burger om zich vrij te kunnen vestigen in elke lidstaat. Prachtig zo ver. Maar als je dan in Rome of Stockholm gaat wonen, moet je niet denken dat je leaal naar Nederland 2 of Radio 2 mag kijken hoewel dat via satelliet over heel Europa ontvangbaar is. Onder druk van Amerikaanse auteursrechtenfanaten mag dat alleen binnen het grondgebied van de Staat der Nederlanden minus de antillen enzovoorts. Een voorbeeld van hoe het recht van een enkeling het welzijn van vele duizenden burers dupeert. Auteursrecht moet niet worden afgeschaft maar de onbillijkheden moeten eruit, vandaag nog! We zijn een EU en dat betekent dat ieder volk binnen die EU de op hem gerichte uitzendingen moet kunnen bekijken, ongeacht waar hij zich binnen de EU bevindt. Zodra men voor rede vatbaar is ben ik bereid me te interesseren voor het onderwerp auteursrechten. Nu niet.
    En wat muziekrechten betreft, ik ben bereid om voor downoads precies datgene te betalen wat de muziekindustrie aan de auteurs betaalt. En dat is ongelofelijk weinig!!!!

  8. Lugtigheid 15 November, 2007 00:25:14

    U heeft het wel over auteursrecht, maar ze gebruiken woorden die al meerdere malen gebruikt zijn. Dat is natuurlijk omdat hun publicatie dan beter te begrijpen is, maar dat is niet het punt. het zijn tweede hands woorden en door ze op een bepaalde manier te rangschikken dan zouden er opeens rechten voor gelden??? volgens mij zijn ze ergens uit ontsnapt.

  9. Baltazar 11 July, 2009 15:17:54

    Heeft er uberhaupt hier iemand er wel eens aan gedacht dat al jaren bij aanschaf van lege CD en DVD’s (alsmede cassettebandjes en videobanden) je zowiezo betaald voor het EVENTUELE auteursrechterlijk beschermde materiaal dat je er op zou kunnen zetten.

    Als fotograaf wordt ik dus al jaren bestolen door de overheid en industrie, daar ik nu betaal voor m’n eigen gemaakte materiaal wanneer ik deze op CDrom archiveer.

    Aan de andere kant kan ik ook gewoon muziek downloaden (dat is niet illegaal), en om de auteursrechten niet te schenden (dat is de issue hier) wegbranden op ‘n aangeschafte en al auteursrechtbelaste blanco CDrom - viola, laat ‘n rechter hier maar ’s z’n hoofd over breken!

  10. joop 6 October, 2009 03:51:45

    Dat heeft mij doen besluiten NIETS meer te kopen. Jammer voor de industrie, ik ga geen mensen financieren die met hun luie reet in de stoel blijven zitten. Overigens download ik ook niets, de kwaliteit is gewoon buitengewoon slecht. Hier en daar een uitzondering. De gevolgen daarvan zijn ook zichtbaar, een knappe geluidsinstallatie is bijna niet meer te koop. Ze zijn zelfs zo dom dat ze allerlei waarschuwingen op de DVD meepersen met een loeihard geluidsvolume wat je niet kunt aanpassen of waarvan je de track niet kunt overslaan, leuk voor als je s’nachts een dvd’tje wil bekijken. En dan ben ik wel de rechtmatige eigenaar van die dvd hé, wat moet ik met dat soort onzinnige boodschappen? Lieden die dergelijke dvd’s kopiëren halen natuurlijk die onzin er gewoon uit, want zo ingewikkeld zit zo’n dvd ook niet in elkaar. En dan heb je alsnog dvd’s op de markt zonder die boodschap. Dus iedereen gaat illegale dvd’s kopen omdat men dat gezeik van Brein spuugzat is op legaal aangeschafte dvd’s. Er is ook nog zoiets als eigendomsrecht van de gebruiker en het recht om ongestoord van jouw aangeschafte spullen te kunnen genieten.