Via web 2.0 op weg naar superintelligentie

Door Gerrit-Jan Wielinga en Bob Overbeeke, 08 October 2007

In september 2007 riep de directeur van het Rathenau Instituut in het programma Buitenhof op tot een politieke en publieke discussie over de snelle ontwikkeling van techniek en de verstrekkende gevolgen daarvan op de lange termijn. Die gevolgen blijken zo groot dat ze in de uitzending niet duidelijk voor het publiek konden worden samengevat.

De wetenschappers van het Singularity congres in San Francisco, dat een weekend eerder plaatsvond, hadden een gewilliger publiek voor het verhaal over nieuwe techniek en bovenmenselijke intelligentie. Taboeloos bespraken ze de koppeling van mens en machine, het vervangen van lichaamsdelen, het uitlezen en uploaden van het menselijk brein en het verzadigen van het universum met superintelligentie. Zowel in Buitenhof als in San Francisco werd opgeroepen tot een maatschappelijke discussie.

Ontwikkelingen op de startbaan
We onderschatten de versnelling van de techniek volgens Eliezer Yudkowsky, mede-oprichter van het Singularity instituut. Denk als voorbeeld van de technologische ontwikkeling aan een Boeing 747 tijdens de start. De wetenschap is nu misschien in de eerst 10 seconden van de start en op weg de intelligentie van een insect te evenaren en daarna die van een muis. Tegen het einde van de startbaan, duizenden meters verder, maar in relatief korte tijd, benadert de wetenschap de intelligentie van een dorpsgek. Vlak voor we opstijgen aan het einde van de baan gebeurt het onvermijdelijke; we hebben de intelligentie van Einstein in handen. De tijd tussen de creatie van de dorpsgek en Einstein-intelligentie is in een flits voorbij en onvoldoende voor een goede maatschappelijke discussie. De discussie kan misschien maar beter nu worden gevoerd want zelfs de creatie van muisintelligentie kan al behoorlijke gevolgen hebben voor de mensheid.

Singularity kent verschillende denkstromingen. Die van wetenschapper en schrijver Ray Kurzweil hangt de wet van de ‘accelerating change’ aan. Volgens hem is ons intuïtieve toekomstpad lineair maar verloopt de wetenschappelijke ontwikkeling exponentieel. Zo zal een iPod in 2020 naar verwachting alle gemaakte films ooit kunnen opslaan. Technieken versterken elkaar bovendien. Onderzoekers van IBM zijn er bijvoorbeeld in geslaagd moleculen aan en uit te zetten voor het opslaan van informatie. Nanotechnologie kan zorgen voor onbeperkte opslag van computerdata. En nanotechnologie kan met minirobots en nieuwe materialen ook gentechnologie en de medische wetenschap versnellen.

Vernor Vince zag het anders. Als science fiction schrijver had hij in de jaren zeventig al moeite om karakters te beschrijven die slimmer waren dan hemzelf. Hij wist zeker dat bovenmenselijke intelligentie er anders uit zou zien dan de vliegende auto’s uit science fiction films. Maar hoe anders kon hij niet bevroeden. De conclusie van hem en zijn denkstroming was: om iets te kunnen voorspellen over superintelligentie moeten we zelf superintelligent zijn. We kijken naar de toekomst zoals een slak naar Mozart luistert. We kunnen dan ook niet verder kijken dan de horizon.

Achter de horizon gloort een explosie van intelligentie voorzag statisticus I.J. Good in de jaren zestig. Onze geest die technologie ontwikkelt om de geest te verbeteren profiteert van een ‘positive feedback circle’, die al snel superintelligentie creëert zegt Good’s stroming. Er is onnoemelijk veel ruimte voor verbetering van de menselijke intelligentie. Neuronen met 1.000.000 maal de huidige snelheid geven je een denkcapaciteit van een jaar in 31 seconden. En snelheid is slechts een van de te verbeteren dimensies. Uiteindelijk is volgens Good ‘the first ultraintelligent machine the last invention that man need ever make.’

Evolutionair design
Naast de bovengenoemde drie stromingen van ‘accelerating change’, ‘event horizon’ en ‘intelligence explosion’ bestaan verschillende gedachten over het ontstaan van superintelligentie. Die zou kunnen verlopen via menselijke design of op evolutionaire wijze. Design en evolutie verschillen flink van elkaar. De een gaat uit van controle, de ander is controleloos. Design richt zich op simpele problemen, evolutie op complexe. Design leert aan, evolutie leert uit zichzelf. Maar kunnen we wel spreken van design door het menselijk wezen, terwijl dat wezen zelf uit evolutie is voortgekomen? Als we een kunstmatige baby met miljoenen internetters opvoeden is dat dan design of evolutie? Waarschijnlijk zal de mens superintelligentie niet ontwikkelen maar slechts de juiste condities scheppen denkt Windell Wallach van het Yale center for bioethics. De meningen onder de wetenschappers blijven voorlopig verdeeld. Ze ontmoeten elkaar op Longbets, een website voor het afsluiten van lange termijn weddenschappen.

Integratie van ontwikkelde intelligentiemodulen en technieken zal belangrijk worden. De mens zal daarbij het proces meestal wel begrijpen, maar het eindresultaat niet. Wetenschappers kunnen hun eigen modellen en formules weliswaar begrijpen maar het resultaat ervan vaak niet. Zo weet de programmeur van een schaakcomputer dat deze zal winnen van de mens maar de programmeur zelf is geen schaakkampioen.

De volgende stap
Er is nog geen consensus over de mijlpalen langs de startbaan van het ontstaan van bovenmenselijke intelligentie, de Singularity. Het Foresight Nanotech Institute beseft deze handicap en maakt op dit moment een roadmap. De huidige ontwikkelingen op internet zullen pas achteraf op die tijdlijn van de vooruitgang kunnen worden bijgeplaatst. Nu iedereen kennis op internet kan vinden, geven web 2.0 diensten en straks het semantische web meer inzicht in deze kennis. Zijn web 2.0 en het semantische web daarmee de middelste stap in de trap kennis, inzicht en wijsheid, zoals op de Oreilly Web 2.0 conferentie in 2006 in San Diego werd beweerd? Peter Norvig van Google research denkt dat de web 2.0 diensten zeker voor een versnelling kunnen zorgen. Ze slurpen als het ware collectieve kennis en intelligentie op van internetters. Die enorme hoeveelheid data kan nodig zijn om de drempel te bereiken die veel computermodellen nodig hebben om te kunnen leren en functioneren. Google is volgens Norvig dan ook aan het veranderen; het bedrijf wilde in de beginjaren graag een spiegelbeeld van het web creëren, maar kwam erachter dat het deel is gaan uitmaken van de kracht van de massale interactie en co-creatie die op internet opgang vindt. Dat is dan ook waar het bedrijf zich nu op richt.

Volgens ethisch futurist Jamais Cascio kan de spiegelbeeld aspiratie van Google opnieuw worden ingezet. Het kan zeer zinvol zijn om naast virtuele intelligentie ook intelligente spiegelomgevingen te creëren. Zo kan de mens wellicht alle consequenties van haar handelen laten voorspellen in de spiegelwereld. Toegang tot deze wereld zal van essentieel belang blijken, want het verschil in intelligentie tussen de echte en de spiegelwereld zal enorm zijn. Misschien krijgt XS4ALL na de Singularity haar tweede jeugd met een nieuwe missie: Artificial General Intelligence access for all. Iedereen die dat wil kan daarover nu alvast een weddenschap doen op www.longbets.com.

Dit artikel is het tweede van vier artikelen over Singularity. Het eerste deel verslaat de Singularity conferentie in San Francisco, september 2007. Deel drie en vier zullen inzoomen op moraal en bewustzijn, en bedreigingen en uitdagingen bij kunstmatige intelligentie.

Videolinks:
Singularity Institute for Artificial Intelligence
Buitenhof van 16 september
Machines with Minds
Human version 2.0

Links:
Ambient intelligence in de zorg (pdf beschikbaar), Rathenau instituut
Ray Kurzweil
Accelerating change
Vernor Vinge
I.J. Good
Foresight Nanotech Institute
Web 2.0
Web 2.0 expo Berlijn
Semantic web
Longbets
The First Conference on Artificial General Intelligenge

Een bijdrage van Gerrit-Jan Wielinga en Bob Overbeeke

Gerrit Jan Wielinga is schrijver en free-lance journalist. Bob Overbeeke is business developer bij XS4ALL en schrijft voor www.netr.nl.