Ontwaken in 2008

Door Menso Heus, 12 January 2008

In de voortdurende zoektocht naar een antwoord op de vraag ‘Wanneer is te laat echt te laat’ werd ik door een vriend recentelijk gewezen op een werk van Milton Mayer. Mayer, een Amerikaanse schrijver en reporter, interviewt daarin mensen die onder het juk van een regime hebben geleefd. Zij beschrijven daarin de groeiende kloof tussen overheid en burgers. Een overheid die regeert door middel van verrassing en complexiteit. Een mooi voorbeeld hiervan in Nederland is natuurlijk de bewaarplicht die er voor zorgt dat de overheid van iedere burger weet met wie ze communiceren. Of je nou een internet aanbieder bent of in de telefonie zit, vanaf dit jaar ben je verplicht om bij te houden met wie je klanten in contact staan. Dat is een ingreep in het privé leven van burgers die absurd is. Maar voor een boel mensen is het nog vervelender, zoals journalisten die hun bronnen proberen te beschermen. Dat kan met de bewaarplicht simpelweg niet meer. Zodra de bron een e-mail stuurt naar een journalist of met de journalist belt wordt dit opgeslagen. En waar is deze maatregel voor nodig? Voor het aanpakken van terrorisme en criminaliteit… Dat laatste is overigens een trend die al jaren daalt, ook zonder deze maatregel.

Nou waren de Eerste en Tweede kamer tegen de Europese Richtlijn voor Dataretentie, in de volksmond al snel omgedoopt tot bewaarplicht. De Tweede Kamer heeft zelfs een motie aangenomen waarin stond dat Donner niet mocht instemmen met deze Europese Richtlijn. Dat heeft Donner vervolgens toch gedaan en hij is daar zonder verdere kleerscheuren vanaf gekomen. Dat komt natuurlijk door de altijd aanwezige dreiging van terreur. De vijanden van het vrije Westen houden de gemoederen flink bezig. In de kranten, op de televisie, het rommelt altijd wel ergens en er zijn maatregelen nodig die voorkomen dat het hier zo gaat rommelen. In het werk van Mayer zegt een geïnterviewde dat de overheid hem duidelijk maakte hoe gevaarlijk deze vijand wel niet was en hoe hij en zijn vrienden druk waren met het bijhouden van de laatste standen in de strijd tegen die vijand. Natuurlijk waren er allerlei maatregelen nodig om het volk te beschermen.

Maar deze geïnterviewde had zeker ook zijn twijfels, hij zegt daarover onder andere:

“Onzekerheid is een erg belangrijke factor en in plaats van dat het met de tijd minder wordt, groeit het alleen maar. Buiten, op straat en in de gemeenschap is iedereen tevreden. Je hoort en ziet geen protest… Je spreekt in je eigen gemeenschap, privé met je collega’s waarvan sommigen je gevoel delen maar wat zeggen die? Die zeggen ‘zo erg is het niet’ of ‘je ziet spoken’ of ‘je bent een paniekzaaier’. En je bent ook een paniekzaaier. Je zegt dat dit toch dat als gevolg moet hebben maar je kunt het niet bewijzen. Dit is het begin, ja, maar hoe weet je dat zeker als je niet weet hoe het eindigt?”

Hoe weet je of iets inderdaad het begin is als je niet weet waar het eindigt? Hoe kun je roepen dat X niet het einde is in de strijd tegen de vijand als je niet weet of er nog een Y volgt? Wanneer klim je de barricades op? Wanneer ga je de straat op om te protesteren als niemand je gevoel deelt? De geïnterviewde zegt hierover:

“Maar die ene, grote schokkende maatregel, waardoor tien- of honderdduizenden mensen zich bij je aansluiten, komt nooit. Dat is de moeilijkheid. Als de laatste en meest verschrikkelijke daad van het regime onmiddellijk na de eerste, kleine maatregel was gekomen ja, dan waren duizenden, zelfs miljoenen mensen voldoende geschokt geweest… Maar dit is natuurlijk niet zoals het gaat. Hier tussen zitten honderden kleine stapjes, sommigen die je niet eens ziet, en iedere stap bereid je voor om niet gechoqueerd te raken door de volgende. Stap C is niet zo erg na stap B en als je bij stap B niet protesteerde, waarom zou je dat bij stap C dan wel doen? En zo door naar stap D.”

Is een bewaarplicht genoeg om u te choqueren? Tot zo ver lijkt het er op van niet. Ook de media zijn niet onder de indruk. Zijn ze dat wel als er straks mensen opgepakt worden aan de hand van met wie zij communiceren? Of wanneer mensen opgepakt worden die met mensen communiceren die op hun beurt weer met ‘foute’ mensen communiceren?

Het gaat niemand iets aan met wie u wenst te communiceren, tenzij er de verdenking is dat uw handelen de algemene veiligheid in gevaar brengt. Dat principe kennen wel al jaren in onze grondwet en het Europees Verdrag voor de Rechten van de Mens. Het is ook een vrij fundamenteel principe, het zorgt voor een duidelijke scheiding tussen de rol van de overheid en die van burgers. Het recht op privacy is niet ‘het recht om iets te verbergen’ zoals veel mensen denken. Het is de stok achter de deur van een vrije, democratische samenleving, daar neergezet door dezelfde mensen die u alle andere grondrechten hebben toegekend. Mensen die het niet genoeg vonden om u het recht op vrijheid van godsdienst, vrijheid van meningsuiting en het recht op vrije vergadering te geven maar ook wetten maakten die deze rechten zeker moesten stellen. Het recht op eerbiediging van de persoonlijke levenssfeer zorgt er voor dat u niet onverhoopt in een totalitair regime wakker wordt, zoals dat met de mensen die Mayer interviewde uiteindelijk wel gebeurde:

“En op een dag, als het te laat is, borrelen al je principes tegelijkertijd omhoog. De last van jezelf voor de gek houden is te zwaar geworden en een klein incident, in mijn geval mijn zoon die net oud genoeg was om te praten en ‘Joods zwijn’ zei, zorgt ervoor dat alles ineens instort en je ziet dat alles, alles veranderd is en volledig veranderd is, recht onder je neus. De wereld waar in je leeft – jouw land, jouw volk – is niet langer de wereld waarin je geboren bent. De vormen zijn er allemaal nog, onaangeraakt, geruststellend: de huizen, de winkels, de maaltijden, de bezoekjes, de concerten, de bioscopen, de vakanties. Maar de bezieling, die je nooit herkent hebt omdat je je leven lang de fout hebt gemaakt om die te identificeren met de vormen, is weg. Je woont in een wereld die geregeerd wordt door haat en angst en de mensen die haten en bang zijn hebben het zelf niet eens door: wanneer iedereen getransformeerd is, is niemand getransformeerd. Je woont nu in een systeem dat regeert zonder verantwoordelijkheid af te leggen, zelfs niet aan God. Het systeem had dit nooit als bedoeling kunnen hebben in het begin maar om zichzelf in stand te houden moest het wel zo verder gaan.

Je bent zelf bijna zo verder gegaan. Het leven is een continu proces, een vloeiend iets, geen opvolging van daden en gebeurtenissen. Het vloeit op een nieuw niveau en sleept jou mee, zonder dat het je moeite kost. Op dit nieuwe niveau leef je iedere dag meer comfortabel, met een nieuwe moraal en nieuwe principes. Je hebt dingen geaccepteerd die je vijf jaar gelden, een jaar geleden, dingen die je vader zich zelfs in Duitsland, nooit voor had kunnen stellen.

Ineens stort alles op je in. Je ziet wat je bent, wat je gedaan hebt of, nauwkeuriger nog, niet gedaan hebt (want dat was de enige eis aan velen van ons: dat we niets deden)…. Je herinnert je alles nu, en je hart breekt. Te laat. Je bent zo stuk dat niets je meer kan repareren. En dan? Je moet jezelf dood schieten. Sommigen deden het. Of je principes ‘aanpassen’. Velen probeerden het en sommigen zijn er, denk ik, in geslaagd. Ik niet. Of je moet leren om de rest van je leven in schaamte te leven. Dit laatste is, onder de omstandigheden, een heldendaad: schaamte. Velen Duitsers werden dit soort arme held, velen meer denk ik, dan de wereld weet of wil weten.”

In Nederland is het stil geweest over de bewaarplicht. Op een enkele internet provider en privacy beweging na hoorde je er geen mens over. Juist de pers, voor wie deze Europese Richtlijn vergaande gevolgen heeft, dreigt een arme held te worden in deze kwestie. Toegegeven, nu de richtlijn lang en breed aangenomen en van kracht geworden is, wordt er zo nu en dan wat over geschreven. Te laat, dus.

Duitsland heeft geleerd van haar verleden. Waar in Nederland een enkele ISP en privacy beweging protesteerden tegen de bewaarplicht zijn er in Duitsland ondertussen 30.000 burgers een rechtszaak tegen de Staat begonnen met als doel de bewaarplicht nietig te laten verklaren. Volgens deze Duitse burgers is de richtlijn namelijk in strijd met de Duitse grondwet en het Europees Verdrag voor de Rechten van de Mens. En omdat het ze zo hoog zit willen ze, wanneer ze in Duitsland winnen, ook door naar het Europese Hof om de wet in heel Europa geschrapt te laten worden. Ik hoop van harte dat u zich als belanghebbende partij meldt bij het Europese Gerechtshof mocht de mogelijkheid zich voordoen.

Een bijdrage van Menso Heus

Menso Heus schreef eerder voor Net Magazine en de internationale Sarai Reader. Hij is mede-auteur van 'Een wereld te winnen', een boek over virtuele werelden en online gaming. Momenteel werkt hij bij Gendo waar hij bedrijven adviseert over het gebruik van nieuwe technologieën binnen hun organisatie.

Downloaden is goed voor cd-verkoop

Door Niels Huijbregts, 12 January 2008

Het is officieel: muziek downloaden is goed voor de cd-verkoop. De Britse band Radiohead bood zijn nieuwe album In Rainbows begin oktober als download aan op internet. Belangstellenden mochten zelf bepalen of ze daar geld voor overhadden en hoeveel.

Het album is nu ook als cd in de winkels verschenen en ondanks dat de muziek al maanden gratis op internet te krijgen was, is de cd een groot succes. De BBC berichtte donderdag dat In Rainbows meteen al bovenaan de Amerikaanse hitlijst staat; in de eerste week werden 122.000 exemplaren verkocht. Misschien dringt het nu tot de platenmaatschappijen door dat internet geen bedreiging voor ze hoeft te zijn, maar juist een medium met enorme mogelijkheden en kansen.