Kieskompas USA: De kansen van Hillary

Door André Krouwel, 08 February 2008

De Amerikaanse presidentsverkiezingen duren een eeuwigheid. Bijna een jaar zijn Amerikanen bezig hun nieuwe president te kiezen. Eigenlijk zijn er ook drie verkiezingen, niet één. In de eerste fase is er sprake van twee aparte verkiezingen: één binnen de Democratische partij en een andere binnen de Republikeinse partij. Democraten hoor je niet over de Republikeinen. Hillary en haar man Bill vallen Obama aan en Obama vecht – met iets beschaafder methoden – terug.

De verschillende presidentskandidaten proberen zoveel mogelijk ‘gedelegeerden’ in iedere staat binnen te halen via een ‘primary’ dan wel ‘caucus’. Deze gedelegeerden worden afgevaardigd naar de partijconventies, in augustus en september 2008 waar de twee kandidaten worden gekozen die de uiteindelijke strijd met elkaar aangaan. Pas in de twee fase begint de echte verkiezing. Dan pas kiest het hele Amerikaanse volk uit een Democratische kandidaat en Republikeinse kandidaat haar 44e president.

Speciaal voor deze Amerikaanse presidentsverkiezingen heeft Kieskompas – met sponsoring van XS4ALL – een website ontwikkeld. Kieskompas USA geeft geen plat stemadvies. In plaats daarvan biedt het Nederlanders en Amerikanen de kans hun positie in het politieke landschap nader te onderzoeken. Na het doorlopen van 36 stellingen over de belangrijkste issues in de Amerikaanse verkiezingen wordt je plaats in het Amerikaans politieke spectrum duidelijk, net als de plaats van de tien belangrijkste kandidaten. Het is op deze manier mogelijk je persoonlijke plaats in het spectrum te vergelijken met de kandidaten, op de issues die je het belangrijkst vindt. Overigens ziet het politieke landschap er heel anders uit dan in ons land.

Weliswaar is het politieke spectrum van de Verenigde Staten ook goed weer te geven met twee belangrijke scheidslijnen: één waarop Amerikanen net als Nederlanders worden geplaatst van links naar rechts. Deze as heeft betrekking op economische, materiële issues. Het betreft hier inkomen, belastingen, overheidsingrijpen in de economie en de verzorgingsstaat. De andere scheidslijn heeft betrekking op immateriële issues en loopt van sociaal progressief tot sociaal conservatief. Terwijl in Nederland doorgaans de links-rechts verhoudingen belangrijker is, lijkt in de VS de meer morele dimensie dominant. Nog steeds staat een progressief volksdeel – voornamelijk vertoevend aan de beide kusten – tegenover een sociaal conservatief christelijk midden en zuiden van de Verenigde Staten.

In het politieke landschap van het Electoral Compass wordt het tweepartijenstelsel van de VS duidelijk weerspiegeld. De twee Amerikaanse politieke partijen– Democraten en Republikeinen – staan diametraal tegenovergesteld aan elkaar. De Democratische kandidaten zijn vooral gematigd links-progressief, de Republikeinse kandidaten over het algemeen rechts-conservatief. De enige uitzondering hierop is eigenlijk Ron Paul – hij staat eigenlijk in het politieke midden, zij het wel op de rechterflank. Ron Paul heeft wel heel afwijkende politieke opvattingen! Zo is hij de enige Republikein die voor terugtrekking uit Irak is. Maar voor de eindstrijd is hij niet relevant.

De strijd tussen de democraten spitst zich toe op twee kandidaten: Hillary Clinton en Barack Obama. Alle andere kandidaten zijn inmiddels al uit de race gestapt. Clinton is, zoals te zien is in het spectrum, iets linkser dan Obama. Naast haar positie als meest linkse kandidaat laat het programma van Clinton zich echter ook kenmerken als conservatief, ze is tegelijktertijd de meest conservatieve democraat. Clinton heeft deze positie vooral te danken aan haar conservatieve houding ten opzichte van Iran, terrorismebestrijding, de doodstraf en het homohuwelijk. Op al deze onderwerpen blijkt Obama progressiever.

De Republikeinse strijd om de nominatie is meer open. Hier zijn nog drie kandidaten volop in de race. Huckabee (Iowa), McCain (New Hampshire) en Romney (Michigan) hebben alle drie al voorverkiezingen gewonnen. Rudy Giuliani heeft zich in de eerste ronde veel te afzijdig gehouden. Daar is hij voor afgestraft. Hij is inmiddels uit de race om het Witte Huis gestapt en zal dus aan de tweede ronde niet meedoen. Giuliani scoorde aanvankelijk zeer hoog in de nationale polls, maar hij kon zijn populariteit niet verzilveren. Hoe verder hij terugzakte, des te groter werd de aanhang van McCain. De oud-burgemeester van New York heeft zijn voorkeur nu uitgesproken voor McCain. Giuliani had een vrij progressief programma in vergelijking met de drie overgebleven Repulikeinse kandidaten. Het is maar de vraag of hij het belangrijke christelijke Zuiden voor zich had kunnen winnen: zijn opinie over wapenbezit (potentiële wapenbezitters moeten worden doorgelicht) en stamcelonderzoek zijn vrij liberaal voor Republikeinse kringen. Ook op ethisch gebied was Giulani een progressief buitenbeentje in vergelijking met zijn partijgenoten: hij is tegen het verbieden van het homohuwelijk en tegen het volledig illegaal maken van abortus. Ook McCain wordt vaak gezien als een buitenbeentje in The Grand Old Party (Republikeinse partij). Dit imago dankt hij aan zijn wat linksere opvattingen: mensen die meer verdienen moet ook meer ziektekosten zelf betalen, en de overheid moet meer controle uitoefenen op de verstrekking van hypotheken. De veteraan McCain is zelf ooit gemarteld en waarschijnlijk daarom pertinent tegen martelen. Ook is hij voor het legaliseren van illegale immigranten, hoewel hij recentelijk terugtrekkende bewegingen maakte op dit punt. Ondanks deze afwijkende meningen komt McCain niet veel progressiever uit in het spectrum dan Mitt Romney, want op het gebied van wapenbezit (hij is tegen iedere vorm van verscherpte controle) en op ethisch vlak (hij is tegen homohuwelijk en tegen abortus) blijkt McCain een klassieke conservatieve kandidaat. Hoewel alle Republikeinse kandidaten, met uitzondering van Ron Paul, zich veelvuldig beroepen op religie, speelt Huckabee de religieuze kaart het meest uit. Zijn rechts-religieuze programma levert hem de meest conservatieve plaats in het spectrum op, na Fred Thompson die zich inmiddels heeft teruggetrokken.

Al meer dan 1.5 miljoen mensen hebben het Kieskompas USA bezocht, waarvan meer dan 1.2 miljoen Amerikanen. Uit de analyses van hun antwoorden blijkt dat er drie verschillende dieperliggende oorzaken zijn bij het stemgedrag in de VS.

De belangrijkste verklaring van het kiesgedrag van Amerikanen is te vinden in een religieus geïnspireerd nationalisme. Amerikanen denken dan zij in Gods Own Country wonen en dat zie je terug in de resultaten. Een Rechts-Nationalistische dimensie domineert. De belangrijkste elementen van dit wereldbeeld is een voorkeur voor een sterk Amerikaans leger, Amerikaans interventionisme in de wereld en een harde bestrijding van terrorisme. Een tweede belangrijke verklarende factor is te vinden in de meningen rond immigratie. Veel Amerikanen zijn voor een strengere aanpak van immigranten (geen regeling die illegalen legaliseert) en het bouwen van een hek op de grens met Mexico. Enige hoop voor progressief Amerika is het feit dat we ook kunnen zien dat een grote groep kiezers ook van mening is dat de overheid iets moet doen aan armoedebestrijding, herverdeling van welvaart en het toegankelijker en goedkoper maken van de gezondheidszorg en het onderwijs.

Uit onze analyse blijkt de kracht van Hillary Clinton. Alle aandacht voor de mogelijkheid van een eerste zwarte president ten spijt heeft Clinton gewoon de beste papieren om de eerste vrouwelijke president van de VS te worden. Zij heeft zich – heel strategisch – gepositioneerd als links-conservatieve kandidaat. Hierdoor kan zij de voorverkiezing bij de Democraten winnen van Obama omdat zij de blanke onderklasse en middenklasse en de ouderen inhoudelijk beter aan zich weet te binden. Maar door haar meer conservatieve standpunten in vergelijking met Obama is zij ook beter in staat de veel Katholieke Latino’s – een cruciale kiezersgroep in de Zuidelijke Staten – voor zich te winnen. Niet onbelangrijk is dat blanke kiezers in het Zuiden nooit op een zwarte kandidaat stemmen die brede steun krijgt onder Afro-Amarikanen. Vandaar dat Obama er alles aan doet om zo ‘wit’ mogelijk te zijn en niet te worden gezien als een zwarte kandidaat!

Maar in de tweede ronde – als Hillary het op moet nemen tegen McCain of Romney – heeft zij ook een sterke positie. Op belangrijke aspecten sluit zij goed aan bij dominante opinies binnen het Amerikaanse electoraat. Clinton is de conservatieve ‘havik’ binnen de Democraten, ze belooft het hardste beleid ten opzichte van terrorisme en sluit een interventionistische strategie (ook ten opzichte van Iran) nooit uit. Door haar conservatieve programma heeft ze het soms wat moeilijk met progressieve Democraten in de kuststaten, maar zij compenseert dat met een wat linkser beleid dan haar belangrijkste concurrent Obama.

Het gevolg was te zien in New Hampshire en ook in Florida. Clinton trok de meeste stemmen uit de ‘traditionele democraten’, mensen met gemiddeld lagere inkomens en leden van vakbonden. De progressieve Obama trok veel meer stemmen uit andere groepen: jongeren, hoogopgeleiden en ‘first-time voters’. In de eerste fase van de verkiezingen kan meestal niet worden gestemd door ongeregistreerde kiezers, dat wil zeggen alleen mensen die zich laten registreren als Democraat of Republikein mogen stemmen. Dit zal betekenen dat de strijd tussen de democraten zal gaan om de traditionele democraten, wat uiteindelijk in het voordeel van Clinton zal zijn.

Hillary is dan ook eigenlijk al bezig met de tweede ronde. De echte verkiezingen. Vandaar dat ze zo geïrriteerd doet als Obama het af en toe goed doet in peilingen of een voorverkiezing. We zullen dan ook zien dat zodra Obama dan eindelijk verslagen is, Clinton eindelijk haar echte gezicht kan laten zien: een vrij conservatieve, nationalistische Democraat die al decennia lang een grotere verzorgingsstaat wil opbouwen in de VS. Het is deze combinatie die het mogelijk maakt dat zij haar republikeinse rivaal zal verslaan. Zij zal echter wel de twijfelende kiezers uit het – veelal Republikeinse – midden moeten binnenhalen. Natuurlijk kun je kiesgedrag nooit helemaal voorspellen. Maar, zoals BBC-verslaggever Steve Schifferes al schreef: “if the US economy continues to slide towards recession, then Mrs. Clinton ability to revive the traditional Democratic coalition may help smooth her path to the White House”. Hillary heeft simpelweg de beste papieren voor het presidentsschap!

Een bijdrage van André Krouwel

André Krouwel is universitair docent Politicologie aan de Vrije Universiteit in Amsterdam en bedenker van het Kieskompas.