Het lucratief vergeten fundament van immateriële rechten

Door Samir Allioui, 08 June 2009

Dikwijls gooit men in de media & politiek het auteursrecht, patentrecht en handelsmerken op een grote hoop onder de misleidende noemer ‘intellectueel eigendom’.  Al decennia neemt men dit aan als een juridisch grondbeginsel, en behandelt men het onterecht als een systeem met constitutionele waarde.

Dit tot groot ongenoegen van veel mensen. Een van de meest befaamde personen die zich hier hard tegen verzet is Richard Stallman, de founding father van de Open Source ideologie & president van de Free Software Foundation.

Het ontstaan van wetgeving omtrent immateriële rechten is in verschillende landen met verschillende motieven ingevoerd. En de argumenten voor het systeem klinken vandaag de dag nog steeds eerlijk.
Zo is in het algemeen auteursrecht oorspronkelijk in leven geroepen met als doel de productie van culturele werken en de wetenschap te bevorderen.

Het patentrecht is oorspronkelijk opgezet om het publiceren van ideeën te bevorderen. Als tegenprestatie zou het volk hiervoor een tijdelijk monopolie voor accepteren ter beloning van de publicist dan wel de denker.

En handelsmerken zijn simpelweg verzonnen om het voor de consument duidelijk te maken wie het te kopen product heeft geproduceerd.

Kort door de bocht zijn alle drie de systemen een soort van uitwisseling van gelijke waarde, middels het verlenen van een kunstmatig recht. Als men in het huidige tijdsbeeld gaat kijken naar wat er overgebleven is van de initiële morele waarde van de zojuist omschreven systemen blijft er nog maar weinig van overeind.

Zo worden handelsmerken vandaag de dag misbruikt om parallelle export te verhinderen. En zal als de ACTA wordt aangenomen het onmogelijk worden om je tweedehands iPod op marktplaats te verkopen omdat ‘iPod’ een handelsmerk is van Apple. Effectief worden hiermee de producten van de handelsmerkhouder kunstmatig schaars gehouden.

De patent & auteursrechten worden vandaag de dag ook frequent misbruikt om kunstmatige schaarste te creëren. In principe is dit ook niet vreemd gezien het feit dat het systeem minimonopolies faciliteert op ieder afzonderlijk “product”. Dit creëert een deadweight loss van vele miljarden euro’s, waarvan de meeste opbrengsten in handen van Amerikaanse content-industrie belandt. In plaats van dat de wetenschap, culturele werken e.d. worden gestimuleerd, belandt het grootste deel in de zakken van een kleine groep mensen die naar alle waarschijnlijkheid op de golfclub een lesje graaicultuur hebben gekregen van een stel bankiers die ten grondslag liggen aan de huidige economische recessie.

Enige vorm van marktwerking is dan ook ver te zoeken, onder andere door een distributiemonopolie. Dit verstoort het vrije markt equilibrium en is daarmee een aanslag op het kapitalistische stelsel. Tevens gaat er wereldwijd enorm veel sociale welvaart, potentiële technologische ontwikkeling, werkgelegenheid en culturele diversiteit verloren.

In het kader van het patentrecht heeft de term deadweight loss een extra lugubere bijsmaak. Zo gaan er vandaag de dag letterlijk mensen dood als indirect gevolg van octrooien op farmaceutische producten. De Nederlandse douane heeft onlangs nog een partij anti-aids medicijnen op doorvoer naar Nigera terug naar India gezonden omdat een Amerikaans concern klaagde over een octrooiconflict. Behalve dergelijke praktische voorbeelden is het dankzij patenten interessanter geworden om een medicijn tegen luxe ziektes als obesitas te produceren of te onderzoeken, dan bijvoorbeeld aidsmedicatie. Dit alles terwijl het een relatief kleine moeite is om zowel het R&D budget voor de farmaceutische industrie te verdubbelen & de prijs voor medicijnen te halveren.

Het model hiervoor zoals voorgesteld door piraten partijen is hier slechts 1 van. Dat de implicaties van de huidige modellen inzake immateriële rechten niet langer moreel aanvaardbaar zijn en in strijd zijn met basisprincipes voor het functioneren van het kapitalistisch stelsel, is  zo langzamerhand wel duidelijk aan het worden. Maar daar blijft het niet bij.

Ook democratische grondbeginselen en de randvoorwaarden voor het functioneren ervan worden indirect geschaad. Denk hierbij aan de verschillende draconische maatregelen die met rap tempo  over de wereld worden aangenomen om “piraterij” tegen te gaan en de huidige modellen te handhaven. Een Franse wet als de Loi HADOPI, beter bekend als de “tree strikes law” negeert de trias politica, terwijl verschillende EU directives zoals bijvoorbeeld IPRED, de dataretentie richtlijn en de aanstaande telecoms package onder andere burger- en mensenrechten op vrije nieuwsgaring en privacy op stelten zetten.

Als deze tendens doorzet zal de wereld snel veranderen in een autoritaire plutocratie alwaar vele mensen niet in wensen te leven. Het word dus echt tijd om alle immateriele rechten, inclusief morele rechten afzonderlijk van elkaar te bekijken en de balans die vroeger bestond te herstellen met behoud en herstel van fundamentele rechten voor de burger.

Een bijdrage van Samir Allioui

Samir Allioui is interim voorzitter van de Piraten Partij Nederland